افلاتوکسین­ها در شیر:یک مشکل رایج را دست کم نگیرید.

افلاتوکسین­ها در شیر:یک مشکل رایج را دست کم نگیرید.

مقدمه:

افلاتوکسین­های (G2 GBB1)از سموم معروف به مایکوتکسین­ها هستند که نگرانی­های زیادی در صنعت تولید شیر ایجاد کرده­ اند.

این مایکوتوکسین­ها به طور طبیعی توسط قارچ­های آسپرژیلوس فلاوس و آسپرژیلوس پاراسیتیکوس تولید می­شوند.این آفلاتوکسین­ها به شدت در ذرت و پنبه دانه و حتی در محصولات جنبی این مواد خوراکی مشاهده می­شوند. مواد کمتری از مشاهده آفلاتوکسین­ها در دانه سویه و غلات تقطیری گزارش می­شود.

اثرات اقتصادی:

ضررهای اقتصادی افلاتوکسین­ها زیاد و متنوع است.اول آن­که، همه­ی قارچ­های سم زا سبب کاهش تولیدات گیاهی می­شوند. دوم آن­که، آلودگی منابع خوراکی به مایکوتوکسین­ها سبب کاهش تولیدات دامی می­شود که در اثر مشکلاتی است که برای سلامت حیوان ایجاد شده است.

در وهله سوم، آلودگی محصولات و تولیدات دامی (مثل شیر)با اثر به سلامت انسان­ها سبب افزایش هزینه­ ها می­شود.

در وهله چهارم، هزینه­ های دیگر در زمینه آفلاتوکسین­ها شامل هزینه­های جلوگیری، نمونه­گیری، هزینه کاهش سطح این ترکیبات در نهاده­ ها و تولیدات، مشکلات حقوقی و تحقیقات است.

تنها در ایالات متحده، افلاتوکسین سبب ضرری ۲۲۵ میلیون دلاری در سال به دلیل کاهش تولید ذرت شده است. همچنین، ضررهای اقتصادی به دلیل دور ریختن شیرهای آلوده قابل تخمین نیست هرچند که قابل توجه است.

آیا قوانین در حفاظت از ما می­توانند مؤثر باشند؟

بیشتر مایکوتوکسین­ها برای انسان­ها و حیوانات سرطان­زا هستند. قوانین گسترده­ای در زمینه کنترل زنجیره مواد غذایی از لحاظ مایکوتوکسین­ها وجود دارد.

آفلاتوکسین B1اصلی ترین ترکیب طبیعی است که بیشترین خاصیت سرطان­زایی را دارد.

افلاتوکسین M1 متابولیت طبیعی نوع B1است که به شدت می­تواند به محصولات دامی مثل شیر وارد شود.

شیرتازه بایستی از لحاظ افلاتوکسین M1کنترل شود. در اورپا سطوح بالاتر از ۰۵/۰ میکروگرم در کیلوگرم شیر و یا سطوح بالاتر از ۵/۰ میکروگرم در کیلوگرم(در ایالات متحده) بدین معنی است که این نوع شیر قابلیت مصرف در انسان را ندارد.این چنین شیری بایستی دور ریخته شود.

در چنین حالتی تولید کنندگان شیر علاوه بر ضرر اقتصادی در اثر عدم فروش شیر، متحمل هزینه­ های دفع مناسب شیر آلوده نیز می­شوند.

اثر آفلاتوکسین­ها بر سلامت

افلاتوکسیکوسیس (مسمومیت با آفلاتوکسین) بیماری هست که در اثر مصرف مقادیر یاد آن­ها ایجاد می­شود.مصرف سطوح کم افلاتوکسین معمولاً سبب بروز علایم بالینی نمی­شودودر چنین شرایطی مشکلی مشاهده نمی­شود.هر چندکه مصرف سطوح زیاد آن و یا مصرف طولانی مدت سطوح کم سبب بروز علایم بالینی در گاو و به طور ویژه در گوساله­های جوان می­شود.

گاوهای شیری و گوشتی در مقایسه با گوسفندو اسب به مسمومیت با آفلاتوکسین­ها حساسیت بیشتری دارند.به طور کلی حیوانات جوان­تر در همه گونه­ ها نسبت به حیوانات بالغ آسیب پذیری بیشتری به افلاتوکسین­ها دارند.

خودداری از مصرف خوراک، کاهش سرعت رشد، وکاهش راندمان مصرف خوراک از علایم اصلی مسمومیت بلند مدت با آفلاتوکسین­ها است. علاوه بر این­ها، بی حالی، کاهش وزن، موهای خشن و زبر، و اسهال خفیف در حیوانات مبتلا مشاهده می­شود. کم خونی همراه با   ضایعات و خون ریزی­های زیر پوستی از علایم رایج مسمومیت با افلاتوکسین است.

این بیماری همچنین سبب کاهش راندمان تولید مثلی مثل بروز چرخه­های غیر طبیعی فحلی (بسیار کوتاه یا بسیار بلند مدت) و افزایش موارد سقط می­شود. تشخیص مسمومیت با آفلاتوکسین به دلیل تنوع در علایم بالینی و به دلیل بروز بیماری­های ثانویه در اثر نقص سیستم ایمنی بسیار سخت است.

بیشتر آنکه، تحت شرایط تجاری اغلب بیش از یک نوع مایکوتوکسین در اقلام خوراکی آلوده وجود دارد که تشخیص را به شدت سخت می­کند.

اثرات افلاتوکسین به موازات پیشرفت بیماری به میزان صدمه وارد شده به کبد بستگی دارد. بنابراین به محض مشاهده علایم، معمولاً دیگردرمان به خوبی جواب است. برای درمان بایستی به حیواناتی که به شدت بیشتر تأثیر پذیرفته­اند، اولویت داده شود و ارزیابی­ها باید به سمتی باشد که از افزایش سطح مسمومیت در گله جلوگیری کند.

متأسفانه آزمون بیشتر گاوهای شیرده از لحاظ وجود آفلاتوکسین در شیر مثبت است، در حالی که علایم بالینی قوی و بارزی نشان نمی­دهند. بنابراین پیش­گیری بهترین راه حل در این مشکل است.

چه میزان آفلاتوکسین B1به شیر ترشح می­شود؟

میزان انتقال افلاتوکسین­ها از منابع آلوده خوراکی به شیر گاوهای شیری به طور متوسط ۲-۱ درصد است. گرچه، در گاوهای پر تولید که مقادیر زیادی از خوراکهای پر انرژی (کنسانتره) مصرف می­کنند، میزان انتقال افلاتوکسین M1 به شیر می­تواند به ۲/۶ درصد برسد.

در مطالعه­ای به منظور بررسی اثر افزودن یک عامل غیر فعال کننده افلاتوکسین(Toxy-Nil) بر کیفیت شیر استفاده شد. موارد زیر مورد بررسی قرار گرفت.

۱) غلظت افلاتوکسین در شیر

۲) ترشح افلاتوکسین در شیر

۳) میزان انتقال افلاتوکسین از خوراک به شیر

تعداد ۶۰ گاو با دو تیمار مورد استفاده قرار گرفت:۱) خوراک بدون افلاتوکسین؛ ۲) خوراک حاوی افلاتوکسین B1(دانه ذرت آلوده به افلاتوکسین).

میزان مصرف روانه افلاتوکسین B1 حدود ۱۷۰ میکروگرم برای هر رأس گاو بود. غلظت افلاتوکسین­ها در خوراک و شیر با استفاده از

HPLS اندازه­گیری شد.

ترشح افلاتوکسین M1 با ضرب غلظت افلاتوکسین M1 شیر در میزان تولید شیر محاسبه شد. میزان انتقال افلاتوکسین نیز به صورت میزان ترشح افلاتوکسین به شیر از درصد افلاتوکسین مصرفی محاسبه شد.

نتایج این آمایش (شکل ۱ ) ثابت کرد که اثرات محافظتی این عامل غیر فعال کننده (Toxy-Nil) بسیار معنی دار است و انتقال افلاتوکسین B1را به شیر محدود می­کند.

غلظت افلاتوکسین M1 در شیر به میزان ۹۸/۳۴ درصد کاهش یافت. میزان ترشح افلاتوکسین تا ۳۶/۳۶ درصد و میزان انتقال افلاتوکسین از خوراک به شیر تا ۴۵/۳۴ درصد کاهش نشان داد.

نکات عملی

بنابراین، چنانچه سطوح بالایی از افلاتوکسین M1 درشیر وجود دارد، ۲ راه عملی در فایق آمدن بر این مشکل وجود دارد ۱):جایگزینی مواد خوراکی آلوده به افلاتوکسین با آن دسته از مواد خوراکی عاری از این سموم یا ۲) استفاده از یک عامل غیر فعال کننده افلاتوکسین در منابع خوراکی. این دسته از مواد غیر فعال کننده بایستی نه تنها ایمن و موثر باشند بلکه بایستی از ترکیبات مجاز ساخته شده باشند.

شکل ۱) درصد کاهش سم افلاتوکسین M1 در شیر، ترشح آن و انتقال از خوراک به شیر پس از استفاده از عامل غیر فعال کننده (Toxy-Nil) را نشان می دهد. همه سطوح معنی دار(۰۵/۰>p)است.