تفاوت کاتیونی – آنیونی جیره گاوهای شیری (DCAD)

تفاوت کاتیونی – آنیونی  در جیره شامل دو نوع کاتیون ( پتاسیم و سدیم ) و دو آنیون  ( کلرید و گوگرد ) است . تفاوت کاتیونی _ آنیونی به صورت زیر ارائه می شود :

–          [( ۲۳ ۰٫۰ / میلی اکی والان  سدیم ) +  ( ۳۹ ۰٫۰  /  میلی اکی والان پتاسیم ) ]

گرم ماده خشک  خوراک ۱۰۰ / [( ۱۶ ۰٫۰ / میلی اکی والان  گوگرد)+( ۳۵۵ ۰٫۰  / میلی اکی والان کلرید)]

 تحقیقات بسیاری در دو دهه گذشته  انجام شده است که به بررسی DCAD   جیره پرداخته اند . از لحاظ فیزیولوژیک  ، DCAD    بر هموستازی اسید _  باز  حیوان  اثر می گذارد  : به ویژه  بر وضعیت کلسیم  بدن ، سلامت متابولیکی حیوان در اواخر آبستنی ( طی دوره انتقال ). همچنین ، اثرات مستقیم    بر عملکرد  شیر دهی مورد توجه قرار گرفته است .

 تفاوت کانیون آتیونی  در اواخر آبستنی ( گاوهای خشک  )

هدف عمده از کنترل  DCAD در جیره گاوهای آبستن  ( اواخر بارداری ) تامین جیره ای با DCAD  منفی است تا بتوان  احتمال کاهش  کلسیم خون  و وقوع تب شیر را در هنگام  زایمان کاهش داد  . کاهش وقوع کلسیم خون  و تب شیر در ارتباط  با کاهش وقوع دیگر ناهنجاری های متابولیکی مثل  جفت ماندگی ، جابجائی شیردان  و عفونت رحمی در ارتباط است . در بسیاری  از مواقع ، به سادگی می توان با استفاده  از منابع خوراکی که حاوی پتاسیم  و سدیم پائینی هستند می توان به اندازه کافی DCAD را کاهش  داد تا عملکرد گاوهای  دوره انتقال را بهبود  بخشید .

این شرایط همچنین به کاهش ادم  ( تورم ) پستان کمک می کند . چنانچه  با اقلام خوراکی قادر به کاهش  کافی DCAD ( کاهش سدیم و پتاسیم جیره  ) نیستیم ، مکمل سازی جیره با منابع آنیونی  ( کلرید و گوگرد ) می تواند DCAD را کاهش داد . میزان مورد نظر برای  DCAD جیره در گاوهای خشک  ۵ –  تا ۱۰ – میلی اکی والان  است که می تواند به بهبود سلامتی  حیوان ( گاو ) در دوره خشکی  کمک می کند .

از منابع آنیونی  می توان به نمک هایی  مثل کلرید  آمونیوم  ، کلرید کلسیم ،  کلرید منیزیم ، سولفات آمونیوم ، سولفات کلسیم  و سولفات منیزیم اشاره کرد  . توجه کنید که  گوگرد معدنی از لحاظ زیستی  فراهمی ندارد  ( از لحاظ بیولوژیکی فعال نیست )  و در کاهش DCAD موثر نیست .  نمک های آنیونی خوشخوراک نیستند و ممکن است سبب کاهش مصرف خوراک شوند  ( چنانچه زیاد از حد  مصرف شوند ) .

 گروه مهر بیستون با اتکا به تجارب  خود محصولی  به نام آنیوفید طراحی  کرده اند  که به گفته دامداران  منطقه  که از این  محصول استفاده  می کنند  ، DCAD جیره به خوبی کاهش یافته و در ضمن  با توجه به پایه این محصول که بر اساس  کنجاله سویا  است خوشخوراکی آن به شدت افزایش یافته است  . به گفته گاوداران  مصرف این ترکیب  ( آنیوفید Aniofeed ) علاوه بر کاهش موارد وقوع  جفت ماندگی  ، سبب حفظ نمره بدنی گاوها پس از زایش شده است.در حالی  که گاوهای شیرده پس از زایش معمولاً دچار توازن منفی انرژی  و افت شدید وضعیت نمره بدنی  ( BCS  ) می شوند. بر اساس تحقیقات ، منابعی که با بهره گیری از اسید هیدرو کلریک یا دیگر آنیون ها  فرآوری شده اند  احتمال افت مصرف ماده خشک  را کاهش می دهند.

 همچنین در محصول آنیوفید  با بهره گیری از  پیتدها شرایط شکمبه به مصرف کنسانتره  پس از زایش عادت داده می شود  و با بهبود جمعیت میکربی، شکمبه حیوان را در برابر برخی ناهنجاریهای متابولیکی محافظت می کند . با DCAD    ۵ – تا  ۱۰  –      میلی اکی والان  در ۱۰۰  گرم  خوراک  (  ۵۰ –  تا  ۱۰۰ –  در کیلوگرم ماده خشک ) ، اسیدیتهPH ) ) ادرار حدود  ۰/۶  تا ۷/۶ خواهد شد  که شاخص موثر بودن مصرف مکمل آنیونی است . چنانچه PH ادرار به کمتر از  ۰/۶ افت کند  نیازی به مصرف مقادیر زیاد نمک  آنیونی نیست . توجه داشته باشید که  PH ادرار گاوهای خشک با جیره های معمول  که مکمل آنیونی ندارند  (DCAD ، ۲۰۰ یا بیشتر ) حدود  ۸/۷  تا ۲/۸   است  که برای نشخوارکنندگان طبیعی است .

 حتی اگر مقادیر  زیادی از سدیم  و پتاسیم   جیره حذف  شود  اما DCAD جیره هنوز  ۲۰۰ +  یا بیشتر است  ، بدون استفاده از نمک های  آنیونی ، PH ادرار در محدوده طبیعی  خواهد بود. در چنین شرایطی  ،  عملکرد گاوها  در دوره انتقال  ( حتی با جیره ای با DCAD مثبت )  ممکن است طبیعی باشد . بنابراین  ، نمی توان  از DCAD در پیش بینی این موضوع  که آیا یک جیره ویژه  سبب درگیر کردن  گاوهای خشک به کاهش کلسیم خون  و دیگر ناهنجاریهای دوره انتقال  می شود ، استفاده کرد . تنها زمانیکه از مکمل های آنیونی  در کاهش DCAD استفاده می شود، میزان  PH ادرار می تواند شاخصی  از میزان اثر گذاری  به وضعیت اسید – باز  و کلسیم حیوان باشد .

 چنانچه میزان DCAD جیره ۵۰ – تا ۱۰۰ – هست و گاو خشک هنوز به خوبی خوراک مصرف می کند، کاهش PH ادرار شاخص بسیار خوبی از مصرف  کافی و مناسب نمک آنیونی پس از  ۷ – ۳ روز تغذیه خوراک خواهد بود .

        DCAD برای گاوهای شیرده

افزایش DCAD جیره گاوهای شیرده  با افزودن مکمل های کاتیونی( سدیم و یا پتاسیم ) به خنثی سازی مقادیر  بسیار زیادی از اسیدهای تولیدی  در شکمبه( در اثر تخمیر ) و متابولیسم بدنی کمک می کند.

 افزایش  DCAD با کاهش آنیون ها یا کاهش اقلام خوراکی  حاوی آنیون ها  و یا با افزودن  مکمل هایی مثل  بی کربنات سدیم و یا کربنات پتاسیم حاصل می شود. در جیره های گاوهای شیرده  ، DCAD بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ در کیلوگرم ماده خشک به اندازه  کافی  در به حداکثر رساندن مصرف ماده خشک  و تولید شیر موثر است .

تفاوت در نوع  پاسخ گاوها  به DCAD بین ۴۰۰ – ۲۰۰ قابل توجه نیست . بر اساس برخی از مطالعات  DCAD کمتر از  ۲۰۰ و یا بیشتر  از ۴۰۰ به شدت  برای  عملکرد حیوان  مضر است . تا زمانی که DCAD جیره بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ باشد ، افزودن مکمل های کاتیونی  بدون اثر  بوده و مفید نمی باشد. هر دو عنصر پتاسیم  و سدیم به طور یکسانی در افزایش DCAD جیره و بهبود عملکرد  شیر دهی گاو  موثر هستند .

بنابراین ، استفاده از منابع کاتیونی  با حداقل قیمت توصیه می شود .

در شرایط استرس حرارتی میزان DCAD مطلوب بایستی در بیشترین حد خود باشد. برای مثال،  جیره ای با  ۵/۱ درصد پتاسیم  ، ۵/۰ درصد سدیم ، ۳/۰ درصد کلر و ۲۵ /۰ درصد گوگرد( بر اساس ماده  خشک ) ، دارای  DCAD حدود ۳۶۰ خواهد بود. چنانچه کلر و گوگرد از مقادیر  گفته شده در بالا  بیشتر شوند بایستی در اولین مرحله از جیره نویسی  تلاش  کنیم تا از طریق  جایگزینی  اقلامی خوراکی  که کلر و گوگرد کمتری دارند غلظت کلر و گوگرد  در جیره پایه کاهش یابد. چنانچه این کار ممکن نیست  افزودن کربنات پتاسیم  یا بی کربنات سدیم  برای افزایش  DCAD  جیره ضروری است .

به طور کلی بایستی تلاش  در به حداقل رساندن مکمل های  حاوی سدیم  ، پتاسیم  ، کلر  و گوگرد داشته باشیم. مصرف مقادیر زیاد  این اقلام  سبب دفع آنهااز بدن حیوان و ورودآن ها به محصولات کشاورزی، آب های زیرزمینی و خاک  می شود که خود عامل بروز مشکلات بسیار دیگری برای انسانها هستند .