دوره اختیار یا انتظار پس از زایش : چه موقع بسیار زود و چه موقع بسیار دیر است ؟

دوره اختیار یا انتظار پس از زایش : چه موقع بسیار زود و چه موقع بسیار دیر است  ؟

داشتن گاوهای آبستن  یکی از چالش های اصلی گاوداران است . گاوهایی که پس از زایش  در فاصله زمانی معقولی آبستن نمی شوند، روزهای شیر دهی بالایی خواهند داشت. تولید شیر آن ها کاهش می یابد و چنانچه زمانی آبستن شوند در حالی به دوره خشکی وارد می شوند و گوساله خود را به دنیا می آورند  که وزن بدنی بالایی دارند . این شرایط گاو را مستعد  بیماریهای پس از زایش در دوره شیردهی می کند .

از سوی دیگر ، چنانچه گاوی زودتر از موعد پس از گوساله زایی دوباره آبستن شود، در حالی به دوره خشکی وارد می شود که هنوز مقادیر زیادی شیر تولید می کند .

دوره اختیاری انتظار، مدت زمانی پس از زایش گاو است که حیوان به طور عمدی تلقیح نمی شود حتی اگر علایم  فحلی از خود نشان دهد . هدف  از اجرای این برنامه این است که به رحم پس از زایش اجازه بازگشت مطلوب  و به حیوان فرصت رهایی از شرایط بالانس منفی انرژی بدهد .

 دوره اختیاری انتظار با توجه به گله های مختلف و حتی در برخی از گله ها با توجه به شکم زایش و سطح تولید متفات است. بر اساس آمارها  متوسط دوره اختیاری انتظار درگله های بزرگ شیری ۶۰-۵۰ ( بر اساس روز شیردهی ) است . هرچند که به دلیل راندمان پائین تشخیص فحلی فاصله زمانی بین زایش تا اولین تلقیح به طور قابل توجهی بیشتر از مدت زمان  دوره اختیاری انتظار است .

 استفاده از تلقیح مصنوعی زمان بندی شده با میزان باروری قابل پذیرش برطرف کننده چنین موانعی در مدیریت گاوهای شیری است که سبب کاهش فاصله زمانی بین زایش  و اولین تلقیح مصنوعی تقریباً تا ۱۷ روز می شود.

برای فائق آمدن بر این چالش که مدت زمان مطلوب دوره اختیاری انتظار چقدر است، بایستی وضعیت موجود و تجزیه و تحلیل دقیق سود و هزینه ها مد نظر قرار گیرند. ایده ای که از طولانی تر شدن دوره اختیاری انتظار حمایت می کند بر این اساس است که گاوهای اوایل شیردهی هنوز در حال گذار از مرحله  شدید توازن منفی انرژی هستند و حدود  ۴۰-۲۰ درصد از گاوهای شیری هولشتاین تا روز ۵۰ پس از زایش هنوز تخمک ریزی نمی کنند.  بنابراین ، یک دوره انتظار  طولانی تر به گاو این اجازه  را می دهد  که از یک وضعیت متابولیکی که اثرات منفی بر راندمان تولید مثلی دارد رهایی یابند .

یک دوره طولانی تر اجازه بروز  فحلی های قوی تر  را به حیوان می دهد که در ارتباط با افزایش  باروری است . گرچه بر اساس مطالعه ای ، طولانی تر کردن  دوره اختیاری انتظار پس از زایش به میزان  ۲۵-۲۰ روز ( از ۵۰ به ۷۵ یا از ۷۵ روز  به ۱۰۰ روز) منجر به افزایش تعداد تلقیح به ازای آبستنی می شود. البته در مطالعه دیگری دوره انتظار پس از زایش طولانی تر اثری بر آبستنی به ازای تعداد تلقیح ها نداشت . در هر دو مطالعه بالا ، نسبت گاوهای آبستن در روزهای ۲۰۰ یا ۳۰۵ شیردهی  برای گاوهایی با دوره انتظار اختیاری کوتاه یا طولانی مدت متفاوت نبود .

همچنین ، تعداد دفعاتی که گاوها پس از یک دوره  ۳۰۵ روزه تلقیح شده بودند برای گاوهایی با ۵۰ یا ۷۵ روز دوره انتظار اختیاری متفاوت نبود.  افزون بر این  ، تعداد روزهای  باز برای گاوهای پر تولید ( تولید شیر بیشتر  از ۳۸۰ کیلو در روز) بیشتر بود  و دوره انتظار اختیاری پس از زایش حدود  ۹۸ روز بود( در مقایسه با دیگر گاوها  که دوره انتظار اختیاری آن ها حدود ۷۷ روز بود ( ۵/۳۵ +_ ۱۲۳  در مقابل  ۲/۳۹ +_ ۶/۱۱۲ روز ) . بر اساس این اطلاعات ، گرچه طولانی تر کردن دوره انتظار اختیاری سبب افزایش تعداد تلقیح به ازای آبستنی می شود اما ضرورتاً سبب کاهش روزهای باز نمی شود .

به دلیل اینکه بسیاری از گاوداری ها از همزمان سازی فحلی  برای اولین تلقیح پس از زایش استفاده می کنند ، بایستی توجه داشت که اثرات اقتصادی هرگونه تصمیم در افزایش  طول دوره اختیاری انتظار  پس از زایش را به دقت بررسی کنیم. اهمیت موضوع در این است که گله ای  ۵۰۰۰ رأسی  تقریباً هر ماه ۵۰۰ گاو تازه زا خواهد داشت .

 به طور مثال : روش اول : چنانچه تمام گاوهای یک گله با استفاده از روش آوسینک یا پرسینک برای اولین تلقیح پس از زایش آماده سازی شوند ، با گذشت یا دوره  ۱۲ ماهه ، هزینه های این طرح ( دارو – کارگر) حدود ۵۰۰/۵۴ دلار خواهد بود( حدود ۱۸۰ میلیون تومان )؛که در این مورد ۱۸۰۰۰ دز پروستاگلاندین  ( ۶۵/۱ دلار به ازای هر  دز  ( ۵۵۰۰ تومان ))[ ، ۱۲۰۰۰ دز GnRH ( 5500 تومان هر دز ) و ۱ دقیقه وقت  به ازای هر تزریق ( ۱۰ دلار به ازای هر کارگر در هر ساعت  ، ساعتی ۳۳۰۰۰ تومان ).

روش دوم : حال اگر روش دیگری  را در نظر بگیریم که گاوها پس از دومین تزریق  پروستاگلاندین در روش پرسینک تلقیح شوند  ( روزهای اختیاری ۵۰ روز باشد) ، چنانچه میزان  تشخیص فحلی ۶۰ درصد باشد ( بین روزهای ۵۰ تا ۷۰ شیردهی ) تنها حدود ۴۰ درصد گاوها  در معرض روش آوسینک  برای اولین تلقیح پس از زایش  خود قرار می گیرند . بنابراین هزینه سالانه دارو و نیروی کار  برای اولین تلقیح حدود  ۳۵۰۰۰ دلار خواهد بود ( ۴۰۰/۱۴ دز پروستاگلاندین  و ۴۸۰۰  دز GnRH و ۱۰ دلار به ازای هر ساعت نیروی کار ) . میزان صرفه جویی در اولین تلقیح مصنوعی پس از زایش در روش دوم حدود ۱۹۶۰۰ دلار در سال است  و در این روش گاوها با بروز فحلی طی روش پرسینک تلقیح شدند  و آن هایی که علایم فحلی نشان ندادند  روش آوسینک بر روی آن ها اجرا شد .

خوب سوالی که مطرح می شود  این است که راندمان  تولید مثلی کدام  روش بهتر است  ( روش  ۱ با ۷۱ روز  دوره انتظار  اختیاری  یا روش دوم  با ۷۰-۵۰ روز دوره اختیاری  پس از زایش  ) ؟

در این زمینه برخی از شاخص های تولید مثلی مثل  میزان تشخیص فحلی  ( تعداد گاوهای  تلقیح شده تقسیم بر تعداد گاوهای مورد انتظار  برای تلقیح شدن )؟ ، آبستنی به ازای تلقیح  ( تعداد گاوهای آبستن  تقسیم بر تعداد گاوهایی مورد انتظار برای  آبستن شدن ) و روزهای باز  ( فاصله  بین زایش تا آبستنی  ).

برای محاسبه میزان تشخیص فحلی  و نرخ آبستنی  ما دوره های ۲۱ روزه  را ( چرخه فحلی طبیعی در گاو  که با پایان دوره انتظار پس از زایش شروع می شود، مد نظر می گیریم. برای بررسی اثر  طول دوره  انتظار اختیاری پس از زایش بر عملکرد  تولید مثلی  تعداد ۵۴۰۰ راس گاو در کالیفرنیا مورد بررسی قرار گرفتند . در حال حاضر گاو پس از یک دوره ۵۰ روز انتظار  و پس از  تزریق پروستاگلاندین پرسینک تلقیح می شوند، چنانچه گاوی فحل نشوند در محدوده ۱۴ روز  بعدی روش  آوسینک  بر روی آنها اجرا می شود. بنابراین در این روش ، گاوهایی که پس از روش  پرسینک  فحل می شوند  در اولین چرخه پس از دوره انتظار   ( روز ۷۰ -۵۰ شیردهی ) تلقیح خواهند شد . آن دسته از گاوهایی که فحل نشدند پس از اجرای آوسینک در چرخه  دوم فحلی تلقیح می شوند ( روز ۹۱-۷۱ شیردهی ).

جدول ۱ وضعیت  واقعی عملکرد تولید مثلی این گله را نشان می دهد . بین روزهای ۷۰ – ۵۰ شیردهی ، میزان تشخیص فحلی  ۶۱ درصد بود ، میزان آبستنی به ازای تلقیح  ۳۵ درصد و نرخ آبستنی ۵/۲۴ درصد بود. بنابراین پس از ۲ چرخه فحلی ( از ۹۱ – ۵۰ روز شیردهی ) تقریباً ۴۱  درصد گاوی گله آبستن می شوند  و میانگین روزهای باز حدود ۱۱۰ روز است .

DIM: روزهای شیردهی     HDR  : میزان تشخیص فحلی

P/AI: میزان آبستنی به ازای تلقیح

PR: نرخ آبستنی    VWP: دوره  انتظار اختیاری پس از زایش

در نتیجه چنانچه دوره انتظار پس از زایش به روز ۷۰ شیردهی بسط داده شود  و تمام گاوها به روش آوسینک آماده شوند، میزان آبستنی به ازای هر تلقیح ۴۱ درصد می شود ، به همین ترتیب  چنین نسبتی از گاوها  تا روز ۹۱ شیردهی آبستن می شوند( شکل  ۱ ).

چنانچه پس از طولانی کردن دوره انتظار به ۷۰ روز شیردهی ، میزان آبستنی به تلقیح مشابه با دوره انتظار ۵۰ روزه باشد ، بنابراین تعداد کمتری از گاوها تا روز ۹۱ شیردهی آبستن می شوند ( ۳۶ درصد ) و روزهای باز تا حدود ۱۲۳ روز افزایش می یابد .

بنابراین ، گرچه طولانی تر کردن دوره انتظار ممکن است در برخی از شرایط مفید باشد اما افزایش معنی دار در میزان  آبستنی به ازای  تلقیح پس از اولین تلقیح پس از زایش بایستی بدست آید تا عملکرد  مشابهی  با دوره های کوتاه تر  دوره انتظار اختیاری  حاصل شود .

توضیحات :

پرسینک : دو تزریق پروستاگلاندین با ۱۴ روز فاصله از یکدیگر به طوری که دومین تزریق  ۱۴ – ۱۱ روز پیش از شروع برنامه آوسینک انجام می شود .

آوسینک : یک تزریق GnRH ، ۷ روز پس از آن یک تزریق پروستاگلاندین  ، سپس ۵۶ – ۴۸ ساعت بعد از این تزریق پروستاگلاندین  دومین GnRH و سپس تلقیح در ۲۴-۱۶ ساعت پس از  دومین تزریق  GnRH.